เหตุผลที่ผมสร้าง “สนิมสร้อย” - จรูญ วรรธนะสิน

       เหตุผลที่ผมสร้างภาพยนตร์เรื่อง “เชอรี่ แอน” เมื่อ 2 ปีที่แล้ว เนื่องจากเป็นคดีฆาตกรรม มีการจับแพะ สะเทือนกระบวนการยุติธรรมของชาติร่วมทศวรรษ จนมีส่วนนำมาซึ่งกฎหมายให้การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของปวงชนชาวไทยตราอยู่ใน รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540

       และเหตุผลที่ผมสร้าง “สนิมสร้อย” ในปีนี้ เพราะเป็นวรรณกรรมเด่นที่ส่งให้ ‘รงค์ วงษ์สวรรค์ นักเขียนหนุ่มวัยเพียง 26-27 ซึ่งตีพิมพ์ใน สยามรัฐสัปดาห์วิจารณ์ ของท่านอาจารย์ ม.ร.ว.คึกฤทธิ์ ปราโมช ในขณะนั้น ผงาดขึ้นมาเป็นดาวค้างฟ้าจนกระทั่งทุกวันนี้ เป็นพญาอินทรีที่นักเขียนด้วยกันให้การยกย่อง ผลงานนี้ และผลงานอีกมากมายของท่าน มีส่วนเปลี่ยนโฉมหน้างานประพันธ์ด้วยลีลาการเขียนอย่างเจ็บคัน ถากถาง เหยียดเย้ยไยไพ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “สนิมสร้อย” เป็นการกะเทาะเปลือกของสังคมผ่านเรื่องราวในสำนักโสเภณีชั้นสูงของกรุงเทพฯ เมื่อราว 45 ปีที่ผ่านมาอย่างน่ารัก สนุก แฝงความน่ากลัว ดั่งนา ๆ คำวิพากษ์ของคนในวงการหนังสือที่อาจหาอ่านได้จากบทนำของหนังสือเล่มนี้

       อีกประการหนึ่ง มันเป็นความท้าทายเมื่อมีผู้กล่าวว่าวรรณกรรมเรื่องนี้ สร้างเป็นหนังไม่ได้ แม้สร้างได้ก็ “เจ๊ง” ลูกเดียว แต่น่าแปลกที่ทำไม คุณอุ๋ย นนทรี นิมิตรบุตร เคยคิดจะสร้าง และทำไม คุณนพพร ก็พยายามจะสร้างอีกคน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง คุณเจริญ เอี่ยมพึ่งพร กรรมการผู้จัดการของค่าย 5 ดาว ถึงกับซื้อลิขสิทธิ์การสร้างเป็นภาพยนตร์ด้วยตัวเลข 6 หลัก และเข้ามาเกี่ยวข้องกับงานสร้างหนังเรื่องนี้เป็นการส่วนตัวอย่างใกล้ชิดกับผม เพื่อสร้างให้สนุกและแฝงประโยชน์ให้กับสังคม

       “สนิมสร้อย” เป็นเรื่องราวที่เขียนขึ้นจากผู้ที่มีตัวตนจริงในขณะนั้น ซึ่งผู้เขียนได้เข้าไปมีชีวิตอยู่ใน “บ้านพี่สมร” กว่า 7 เดือน เพื่อบันทึกคำพูด พฤติกรรม เรื่องราว ฯลฯ แล้วนำมาเขียนเป็นนวนิยายได้อย่างลุ่มลึก จนหนังสือเล่มนี้ได้รับการยกย่องว่า เป็น “มหากาพย์แห่งเรื่องราวของโสเภณี” อันเนื่องมาจากความลุ่มลึกของงานประพันธ์ การพรรณนาความรู้สึกและเรื่องราวที่เกิดขึ้น โดยไม่มีความสกปรกหยาบคาย ไม่ส่งเสริม ไม่ดูถูกเหยียดหยาม หากมีความเป็นกลาง ทั้งเต็มไปด้วยความเป็น “มนุษย์มนา” ที่รู้สึกผิด-ชอบ ชั่ว-ดี ฝัน หวัง รัก หัวเราะ ร้องไห้ ฯลฯ เหมือนอย่างที่เราปุถุชนคนธรรมดามีกันทุกคน

       ผมเห็นว่า เรื่องทางเพศ มันคู่กันมากับสังคมคนเรานับแต่ดึกดำบรรพ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในทางศีลธรรมจริยธรรมจะมองว่าเป็นเรื่องของ “การนำมาซึ่งความทุกข์ ความบาป หยาบช้า” จนมีอิทธิพลถึงกับห้ามพูด ไม่มีการสอนให้กับบุตรธิดาในบ้านแม้ในสถาบันการศึกษา จนกระทั่งเมื่อเร็ว ๆ นี้ “ความไม่รู้” ของเด็ก ๆ ด้านนี้ นำมาซึ่งปัญหาทางสังคม(อีกเรื่องหนึ่ง)ในที่สุด จึงเริ่มมีการสอนในห้องเรียน ซึ่งน่าจะเป็นความคิดที่ถูกต้องมากกว่า เพื่อให้เยาวชนที่จะเติบโตขึ้นมา อยู่กับเรื่องทางธรรมชาตินี้ได้อย่างมีความเข้าใจที่ถูกต้อง

       ในส่วนของอาชีพโสเภณี มันวิวัฒนาการมาจากการข่มเหงทางเพศของผู้ชายมาตั้งแต่ยุคมนุษย์ถ้ำ และการทอดทิ้งไม่รับผิดชอบของผู้ชายที่มีส่วนบีบคั้นให้ผู้หญิงจำนวนหนึ่งที่โชคร้าย บวกกับค่านิยมของอดีตในสังคมไทยที่ไม่ส่งเสริมให้เด็กหญิงมีการศึกษามาก หรือระบบการศึกษาจากภาครัฐฯมีปัญหา เมื่อถูกความบีบคั้นทางเศรษฐกิจเข้ามาคุกคาม ผู้หญิงจำนวนหนึ่งจะตกอยู่ในฐานะ “ด้อยโอกาส” และไม่มีทางเลือก จึงดิ้นรนเพื่อความอยู่รอดเข้ามาสู่อาชีพนี้ ดังจะเห็นได้ชัดเจนว่า หลังสงครามใหม่ ๆ หลาย ๆ ประเทศในเอเชีย แม้อีกหลาย ๆ ประเทศเกือบทุกทวีปทั่วโลกแม้ทุกวันนี้ โสเภณีล้วนมีส่วนช่วยปัญหาทางสังคมและเศรษฐกิจ หลาย ๆ ประเทศที่ยังมีปัญหาและกำลังดิ้นรน ก็ยังต้องเผชิญกับสถานะการณ์นี้อย่างรุนแรง จนกว่าชาติบ้านเมืองจะพ้นสภาวะวิกฤติ เรื่องนี้ก็จะค่อย ๆ บรรเทาลงจนอยู่ในขอบเขตหนึ่ง แต่หาใช่ว่าจะหมดสิ้นไปได้อย่างสิ้นเชิง เนื่องจากในสังคมยังมีปัญหาที่ขาดความสมดุลในเหตุปัจจัยที่เกี่ยวข้องและเกี่ยวเนื่อง ย่อมยังจะมีอยู่อีกต่อไป สิ่งสำคัญสูงสุดคือ เราต้องมองเรื่องอย่างนี้โดยไม่ผ่านแว่นสี หากมองด้วยความเข้าใจ แล้วดูแลแก้ไขที่ต้นเหตุอย่างฉลาด ถูกทาง สังคมจึงจะอยู่บนโลกของความเป็นจริงได้อย่างกล้าหาญชาญชัย ความหวังที่จะมีโลกพระศรีอารย์อาจเป็นเพียงความฝัน แต่ก็ไม่ผิดที่จะฝันต่อไป แต่อย่างน้อยที่สุดเราต้องอยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง เพราะความจริงเท่านั้นที่จะทำให้เราแก้ไขปัญหาได้อย่างถูกทาง แม้ต้องใช้เวลามากก็ต้องทำต่อไป ทำอย่างต่อเนื่องอย่างไม่หลิ่วตาข้างเดียว ผมจึงมีความเชื่อว่า “สนิมสร้อย” ซึ่งนำเรื่องของ ความจริง มาตีแผ่ให้เห็นอย่างสร้างสรรค์เป็นประโยชน์ อย่างน้อยที่สุด ก็สามารถเป็นอาหารทางอารมณ์เพื่อผ่อนคลายความเครียดในสังคม ด้วยเสียงหัวเราะจากสิ่งที่มีซุกซ่อนอยู่ในมนุษย์ทุกคนทั้งหญิงชาย ด้วยอารมณ์ขำขัน และได้แง่คิด ที่จะอยู่ร่วมกันในสังคมต่อไปอย่างเข้าอกเข้าใจซึ่งกันและกัน เอื้อเฟื้อ และให้อภัย

       ‘รงค์ วงษ์สวรรค์ เขียนในบทนำให้กับหนังสือไว้ว่า สิ่งที่เกิดขึ้นใน “บ้านพี่สมร” ทุกชีวิต ตั้งแต่พี่สมรเจ้าสำนัก ก้าน ม.ด. วงเดือน สมทรง สิรี ฯลฯ คุณเชลา ป๋าพร คุณทนิน คุณผลึก และอีกหลาย ๆ ผู้ชายที่เข้ามาเที่ยวมาเกี่ยวข้องในบ้านนี้ นำมาซึ่งเรื่องราว เสียงหัวเราะ ความสุข ทุกข์ โศก สลด ฯลฯ จนบางสิ่งที่เกิดขึ้น… เป็นความจริงที่น่ากลัว และยากจะรับรู้ไว้ด้วยอารมณ์วางเฉย

       “สนิมสร้อย” เป็นภาพยนตร์ที่ถูกสร้างขึ้นมาอย่างสวนกระแส และอาจหาดูไม่ได้ง่าย ๆ ไปหัวเราะกับสิ่งที่ทุกชีวิตทุกเพศวัยล้วนมีอยู่ในตนเอง จึงเป็น… ภาพยนตร์ที่ “พลาดไม่ได้” สำหรับคนที่รู้ตัวว่า “หัวใจยังเต้นรำเป็น”

       จรูญ วรรธนะสิน
       20 สิงหาคม 2546