เหตุผล อารมณ์ และลมหายใจของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ (เล่ม๒)
นินนาท วาริน ตัวละครอีกคนของใต้ถุนป่าคอนกรีท เคยปรารภกับข้าพเจ้าว่า “...มันถึงเวลาที่เราควรเปิดเผยตัวเองต่อสาธารณะ เรามีชีวิตกันอย่างไรในอเมริกา? ความเป็นนักเรียนอเมริกาคืออย่างไร? เราควรจะลบภาพเลือนพร่าออกจากความเข้าใจของคนจำนวนมาก และให้เขาได้เห็นภาพที่ชัดเจนถูกต้องกับความเป็นจริง เราไม่มีความจำเป็นจะต้องปิดบังว่าเพื่อนของเราบางคนเหลวไหล บางคนต้องการอาศัยความเป็นนักเรียนอเมริกาไว้ประดับบารมีเมื่อเขากลับกรุงเทพฯ แต่เรา...ก็จะต้องยกย่องเพื่อนอีกหลายคนที่มีอุดมคติและฝักใฝ่การศึกษาอย่างแท้จริง ในขณะที่กำลังมีการถกเถียงกันรุนแรงในสถาบันต่างๆที่กรุงเทพฯ ถึงคุณค่าของปริญญา และไม่ต้องสงสัยเลย...ปริญญาของเรามักถูกประนามว่าด้อยกว่าบางประเทศในยุโรป ผมคิดว่ามันไม่ยุติธรรมกับใครทั้งสิ้นมันสร้างแต่ความร้าวฉาน และเจ็บช้ำน้ำใจ และบั่นรอนเจตนาดีงามของคนจริง คนเหลวไหลย่อมจะเหลวไหลมันยากจะเปลี่ยนสันดาน คนเสียที่อเมริกาจะกลับไปเสียที่กรุงเทพฯ แต่ผมยังกล้ายืนยันได้ว่า...คนดีของเรากลับไปเปลี่ยนเป็นคนเลวที่นั่นก็มีไม่น้อย เขาโดนความเห็นแก่ตัวมันเล่นงานเอายับเยิน เขากลายเป็นเหยื่อที่โดนเกี่ยวเบ็ดด้วยมือที่แนบเนียนและหัวใจเจ้าเล่ห์ เจ้าของปริญญาโบราณที่ดื้อรั้นและหวงตำแหน่งพยายามครอบงำเขาด้วยลาภ ยศ และสรรเสริญ พยายามทุกวิถีทางจะทำลายความกระตือรือร้นของคนหนุ่มด้วยกลลวงซับซ้อน...”
          นั้นเป็นเพียงบางเหตุผลของการเพียรทำ ใต้ถุนป่าคอนกรีท ให้เป็นนวนิยาย
มีเหตุผลอื่นอีกบ้างไหม? ก็ควรจะมี ถึงแม้ว่าข้าพเจ้าจะไม่ยกย่องให้เหตุผลมีคุณค่าสูงกว่าอารมณ์ในการทำงาน หรือการครองชีวิต แต่สิ่งที่ผู้คนเรียกกันว่าเหตุผลมันก็มีบทบาทกับข้าพเจ้าเป็นเนืองนิจ ในแซนแฟรนซิสโก ข้าพเจ้าบังเอิญได้พบ และรู้จักใครหลายคน เป็นคนน่ารัก น่าชัง น่าสงสาร น่าเคารพ น่าโดนเตะ และน่าจูบ และ ฯลฯ คนเหล่านั้นเป็นความประทับใจในลักษณะแผกกัน สุดเปรียบ ชรวย ผู้จองหอง มักจะพูดพลางยักไหล่ให้เห็นว่าเขาไม่แยแสทั้งกับคนหรือหมา
          “เงินของพ่อแม่ผมโว้ย ! ถ้าผมจะถลุงให้มันวายวอดเท่าไหร่มันก็ไม่ใช่เรื่องของคนอื่น”
          บารอน สายัณห์ ผู้ไม่ยอมพูดภาษาไทย และมีรอยร้าวในสมอง
          ยิ้ม แซ่เหลี่ยน บังทอง แห่ง น็อบฮิลล์
          มาไล อัคนี ผู้มีรสนิยมแพงบรรลัย
          หรือ บรรลาย นิล ไอ้ปลาหมอบก
          หรือผู้หญิงอื่นอีกบางคนผู้เขียนจดหมายกราดเกรี้ยวกับมารดา และในทำนองขู่กรรโชก ว่าถ้าไม่ให้เงินตามจำนวนที่หล่อนปรารถนา หล่อนจะทำลายเกียรติยศของสกุลวงศ์ทุกประการ รวมทั้งความประพฤติสำส่อน
          ข้าพเจ้าจะลืม ตัวละคร เหล่านั้นได้หรือ?
อย่างช่วยไม่ได้ - ข้าพเจ้าหมายความอย่างนั้น - อย่างช่วยไม่ได้ หลังจากพาร์ตี้ และเมากันวายป่วงในบ้านใต้ถุน ในบางเช้าข้าพเจ้าก็ตื่นขึ้นมาพบกับนรกอีกขุม และยินเสียงรำพึงพล่านอยู่ในใจ           “...มันเป็นนรกที่ยมบาลยังวางอำนาจมาไม่ถึง แต่มันโหดร้ายไม่ย่อหย่อนกว่าขุมไหนที่คนบาปได้ค้นพบไว้ขณะต้มน้ำชงกาแฟ ข้าพเจ้าหันมองเพื่อนหนุ่มต่างพันธุ์ เหล่านั้นด้วยความรู้สึกโทมนัสและพาลป่วยในลำไส้ ความบังเอิญชักชวนให้เรามาพบกัน และด้วยความบังเอิญนั้นข้าพเจ้าไม่เคยคิดมาก่อนว่าจะเป็นนวนิยาย เป็นงานเขียนที่ถือว่าเป็นหน้าที่จะต้องเขียน ด้วยความรู้สึกผูกพันของการเป็นคนไทย และเกียรติภูมิของคนไทยทุกคน- ซึ่งเราหยิ่งและต่างบอกตัวเองว่าต้องผดุงไว้ และหวงแหน
          “และถ้าข้าพเจ้าจะมีความรู้สึกในทางโต้แย้งกับความประพฤติของใครหน้าไหน อย่างมากที่สุดที่จะพึงทำได้ก็คือพยายามเรียบเรียงความรู้สึกเหล่านั้นวางลงบนหน้ากระดาษในโฉมของนวนิยาย”
          “การเขียนนวนิยายมันก็เป็นการทำงานเหมือนกัน - หรือไม่ใช่ เป็นงานบันทึกความเคลื่อนไหวของสังคมไว้ในอีกลักษณะ เป็นงานที่นักประวัติศาสตร์และนักสังคมศาสตร์ และนักวิชาการในแขนงอื่นๆ ซึ่งต่างมีชื่อเรียกตัวเองไว้หรูหรา - ย่อมทำไม่เป็น”
          'รงค์ วงษ์สวรรค์ ขอขอบใจผู้อ่านไว้อย่างสูงบนบันทัดนี้ ในเมตตาที่ให้การต้อนรับความพากเพียรที่ข้าพเจ้ารีดเน้นออกมาเป็นตัวหนังสือ ความกรุณาของเพื่อนในวงการหนังสือพิมพ์ และอาทรของผู้อาวุโสที่รักเคารพบนถนนหนังสือ ซึ่งต่างได้พูดถึง ทักท้วง ให้ความเห็น ตลอดจนวิจารณ์ อันเป็นการขยายแวดวงของการอ่านได้กว้างขวางยิ่งขึ้น นั้นข้าพเจ้าขอจารึกไว้ให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอในหัวใจ เป็นลมหายใจและเป็นทั้งบันดาลใจ แน่นอน - สิ่งแรกที่นักเขียนต้องการอย่างยิ่งคือผู้อ่าน
          ใต้ถุนป่าคอนกรีท เล่มที่ท่านหยิบอ่านนี้เป็นขบวน ๒ ยังไม่จบบริบูรณ์ตามที่วางเจตนาไว้ว่าจะให้เป็นงานชุดสามเล่ม (trilogy) และเพราะยังไม่หมดจากบันทึกที่ได้มาจากการแรมไกลจากบ้านไปนานถึงสี่ปีครึ่งในเบื้องประจิมของสหรัฐ ฯ ขบวน ๓ เป็นวาระของการทุรัดทุรนจากบ้านใต้ถุน - แซนแฟรนซิสโก ไปพบพยุง ตระวัน กับ เอื้อน ขจี ที่ ล้อสแซนเจลิส ฮอลลีวูด ล้าสเวกัส และ ฯลฯ ข้าพเจ้าจะเขียนพรุ่งนี้

สำนักงานหนังสือพิมพ์ สยามรัฐสัปดาหวิจารณ์
อาคาร ๖ ถนนราชดำเนิน กรุงเทพฯ
๗ ตุลาคม ๒๕๑๒