'รงค์ วงษ์สวรรค์ พูดกับบ้าน
โดยวาณิช จรุงกิจอนันต์

ผมจำได้ว่าอ่านงานของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ครั้งแรกในร้านตัดผมที่บ้านเกิดจังหวัดสุพรรณบุรี เป็นคอลัมน์ในหนังสือพิมพ์ สยามรัฐสัปดาหวิจารณ์ ชื่อคอลัมน์ว่า “รำพึงรำพัน” จะใช้นามปากกาว่า “ลำพู” หรือว่าเป็น “รำพึงรำพันโดยลำพู” ผมก็ไม่แน่ใจ ผมอายุสักสิบกว่าขวบในตอนนั้น นานมากแล้วและผมก็ไม่ได้ใส่ใจจำ
        แต่ผมจำเรื่องที่อ่านนั่นได้ เป็นเรื่องของผู้ชายกับผู้หญิง ผู้หญิงบอกกับผู้ชายว่าเธอนั้นมีไฝอยู่ใต้นม ซึ่งทำให้ผู้ชายสงสัยคลั่งไคล้และติดตามอยากได้ตัวมาดูไฝเป็นอย่างมาก ในคืนแรกที่นอนด้วยกัน สิ่งที่ผู้ชายทำคือพยายามหาไฝใต้นมของผู้หญิง
         ซึ่งผู้หญิงบอกว่า...ไม่มีหรอก ฉันหลอกคุณเล่น
        ผมจำเรื่องนี้ได้เพราะอะไรก็ไม่แน่ใจ ไม่รู้จักชื่อ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ ด้วย มารู้ว่าเรื่องนี้เขียนโดย 'รงค์ วงษ์สวรรค์ก็ตอนที่โตขึ้น
        ผมเข้าใจว่าผมอาจจะจำเรื่องนี้ได้ เพราะเรื่องที่เขียนนั้นแปลกกว่าเรื่องอะไรอื่นๆ ที่อ่านๆ อยู่ในเวลานั้น
        ผมไม่เคยมีความคิดหรือใฝ่ฝันจริงจังว่าตัวเองจะเป็นนักเขียน ผมเขียนกลอนลงหนังสือในสมัยที่เริ่มเข้ามาเรียนกรุงเทพฯ ใหม่ๆ ด้วยความคิดว่าอยากได้เงิน ซึ่งก็ได้มาอยู่บ้างนิดๆ หน่อยๆ แต่ผมเคยบอกเพื่อนว่าผมอยากเป็นอย่างอาจินต์ ปัญจพรรค์ แบบว่าออกจากโรงเรียนแล้วไปทำงานเหมืองแร่ แล้วเขียนหนังสือ
        ผมพูดอย่างนั้นเพราะพ่อของเพื่อนคนที่ผมพูดด้วยชื่ออาจินต์ ผมล้อชื่อพ่อกับเพื่อนมากกว่าจะคิดเรืองการเป็นนักเขียน
        เรียนมหาวิทยาลัยปีต้นๆ 'รงค์ วงษ์สวรรค์กลับจากอเมริกา ประสาคนอ่านหนังสือ ผมรู้สึกถึงการกลับมาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ ภาพของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์สวมเสื้อผ้าสีทึบนั่งอยุ่บนฟุตบาทนั้นเป็นภาพที่ผมรู้สึกว่าเข้าท่า
        เห็นภาพแล้วผมนึกๆ ว่า ถ้าผมเป็นนักเขียนบ้างก็คงจะดี
        ผมนึกยากให้หนวดหร็อมแหร็มของผมขึ้นเป็นแผงหนาทึบเหนือริมฝีปากเป็นรูปปีกนกอินทรีย์อย่างนั้นบ้าง
        ผมไม่ได้ตามงานของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์อย่างจริงจัง แต่อ่านอยุ่สม่ำเสมอ และรู้สึกด้วยตัวเองว่างานเขียนของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์นั้นน่าอ่าน ผมไม่รู้และไม่ได้ถามตัวเองว่าเป็นเพราะอะไร... การใช้ภาษาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์เป็นที่พูดถึงและวิพากษ์วิจารณ์กันแพร่หลายในเวลานั้น พรรคพวกผมก็ชื่นชมกัน เราอ่านเรื่องและพูดถึงสำนวนนั้นสำนวนนี้ของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์กันบ่อยครั้ง เรารุ้สึกกันตั้งแต่ตอนนั้นแล้วว่า 'รงค์ วงษ์สวรรค์เป็นอาร์ติสต์
        ผมไม่รู้สึกว่าตัวเองจับจิตจับใจในสำนวนภาษาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ แต่ไม่รู้สึกขัดแย้งหรือต่อต้านอย่างที่มีอาจารย์ภาษาไทยจำนวนมากรู้สึก ผมไม่รู้สึกว่าภาษาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์อ่านยากหรืออ่านง่าย รู้สึกแต่ว่าน่าอ่าน
        และเคยคิดว่าการเขียนหนังสือหรือเป็นนักเขียนนี่คงจะยากฉิบหายเลย ถ้าต้องเขียนด้วยท่วงทำนองของการใช้สำนวนภาษาแบบ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ หรือประมูล อุณหธูป
        แต่ผมก็ติดใจและอ่านงานของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ หรือประมูล อุณหธูปอย่างเพลิดเพลินด้วยท่วงทำนองของการใช้สำนวนภาษา
        ภาษาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ เป็นภาษาที่มีจริต
        วิจิตรจริต
        เป็นวิจิตรจริตที่เป็นธรรมชาติของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์โดยแท้ ตั้งแต่อ่านหนังสือออกมาจนถึงเดี๋ยวนี้ ผมไม่เคยเห็นใครเขียนหนังสือในสไตล์หรือท่วงทำนองลีลาแบบนั้นเลย วิจิตรจริตในการใช้ภาษาของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์นั้นเป็นของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์แต่ผู้เดี่ยว ไม่มีใครเลียนแบบได้เหมือน...หรือเหมือนก็ไม่เหมือนไปได้ตลอด
        ภาษาของนักเขียนนั้นแตกต่างกันไปในท่วงทำนองลีลาและการใช้คำตามบุคลิกภาพของนักเขียน และบุคลิกภาพของ'รงค์ วงษ์สวรรค์นั้นก็เป็นบุคลิกภาพซึ่งยากต่อการเลียนแบบ ระบบคิดวิธีคิด การใช้ชีวิตและมุมมองที่มีต่อสรรพสิ่งรอบตัวนั้นเป็นส่วนประกอบที่สำคัญที่ทำให้งานเขียนของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์มีเสน่ห์...นอกเหนือไปจากการใช้ภาษา
        งานเขียนของนักเขียนจะเป็นอย่างไรนั้น ขึ้นอยู่กับบุคลิกภาพของนักเขียนคนนั้นด้วย
        ในบรรดางานเขียนอันหลากหลายของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์นั้น เล่มหนึ่งที่ผมติดใจมากคือเรื่อง พูดกับบ้าน ซึ่งรวมเล่มหลังจากตีพิมพ์ในหนังสือ ฟ้าเมืองไทย เป็นหนังสือที่ผมเข้าใจว่าจะได้น้ำได้เนื้อได้เลือดและชีวิตวิญญาณของความเป็น 'รงค์ วงษ์สวรรค์มากที่สุดเท่าที่ 'รงค์ วงษ์สวรรค์เคยเขียนหนังสือเกี่ยวกับตัวเองมา
        บุคลิกภาพของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ เห็นได้ชัดจากหนังสือเล่มนี้
        อย่างหนึงอาจจะเป็นเพราะเป็นงานเขียนที่ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ใช้สรรพนามในการเขียนว่า “ผม” ซึ่งบอกไว้ในบรรทัดแรกของการเขียนว่าไม่เคยใช้สรรพนามนี้มาก่อน
        ผมซึ่งเป็นคนเขียนหนังสือโดยใช้สรรพนามผมมาทั้งชีวิต เข้าใจว่ามีความแตกต่างระหว่างการใช้สรรพนามนี้กับการไม่ใช้หรือใช้สรรพนามอื่นอยู่เหมือนกัน การใช้สรรพนามผมในงานเขียนที่ไม่ใช่เรื่องสั้นหรือนิยายนั้น สิ่งแรกที่จะตามมาก็คือ การเสกสรรปั้นเรื่องจะทำได้ยากขึ้น พูดอะไรที่ไม่จริงได้ยากขึ้น ตัวตนและความเป็นคนของคนเขียนจะแทรกซ่านเกาะเกี่ยวเคล้าคลุกอยู่ในนั้น
        ความรู้สึกรับผิดชอบในสิ่งที่ตัวเองเขียนจะมีมากกว่าปกติ เพราะคนเขียนจะรู้สึกโดยธรรมชาติว่า ไม่ว่าจะเขียนอะไรไป สิ่งนั้นคือสิ่งที่ออกมาจากปากและจากความรู้สึกของความเป็นตัวกู
        นั่นเป็นอย่างหนึ่งที่ผมว่า พูดกับบ้าน เป็นงานเขียนที่ได้เลือดเนื้อวิญญาณของความเป็น 'รงค์ วงษ์สวรรค์มากกว่าเรื่องอื่นและเล่มอื่นๆ ของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์ อีกอย่างหนึ่งคือ หนังสือเล่มนี้เป็นเรื่องที่พูดถึงบ้าน
        ชื่อเรื่องก็บอกอยู่แล้วว่าพูดกับบ้าน
        คำว่าบ้านนั้นมีความล้ำลึกชนิดที่อาจจะนึกไม่ถึงได้ในชีวิตของคนเรา เมื่อพิจารณาให้ดีและถี่ถ้วนในหลายๆ แง่มุม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการตรวจสอบความรู้สึกตัวเองเกี่ยวกับบ้าน เราอาจจะพบและรู้สึกได้ว่าบ้านนั้นไม่เหมือนกับที่อยู่อาศัย ที่อยู่อาศัยนั้นไม่มีชีวิต แต่บ้านนั้นมี และยิ่งมีเห็นชัดเจนยิ่งขึ้นถ้าเกิดความรู้สึกคิดถึงและผูกพัน
        บ้านมีวิญญาณ และวิญญาณของบ้านไม่ใช่ตัวบ้าน แต่เป็นบรรยากาศและวิถีขีวิตของเจ้าของผู้คนที่ผ่านเข้ามา เป็นความหิว ความอิ่ม ความเป็นสุขหรือป่วยไข้ การนอนหลับและกามารมณ์ เป็นอะไรอีกหลายอย่างรวมทั้งเป็นสิ่งที่เราผูกพันและจะรู้สึกซื่อสัตย์
        เมื่อคนพูดถึงบ้านก็มักจะพูดถึงอย่างใจจริงสุจริต พูดถึงสิ่งที่เป็นจริงและเกิดขึ้นจริง โดยเฉพาะเมื่อคนคนนั้นเป็นนักเขียนและใช้สรรพนามว่า “ผม”
        พูดกับบ้าน ของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์น่าอ่านอย่างยิ่ง สิ่งที่ทำให้น่าสนใจสำหรับผมโดยส่วนตัวมากเป็นพิเศษนั้นเพราะมันเป็นการบันทึกภาพชีวิตของนักเขียนคนหนึ่ง ภาพของบ้าน ของการดำเนินชีวิต และรสนิยมและโลกทัศน์ ของการทำงาน ของแวดวงเพื่อนฝูง ของผู้หญิง ของความรู้ความคิดอ่าน ของอารมณ์ขัน ขมขื่น อารมณ์ใคร่ ของความเป็นตัวตนของเขามีอยู่พร้อมสรรพ
        ผมถึงบอกว่าหนังสือเล่มนี้ของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์นั้นมีเลือดเนื้อและวิญญาณของ 'รงค์ วงษ์สวรรค์มากกว่าเล่มอื่นๆ ที่ 'รงค์ วงษ์สวรรค์พูดถึง 'รงค์ วงษ์สวรรค์


จาก 'รงค์ วงษ์สวรรค์ สำเริง
งานของเขาในความคิดของคนอื่น (มติชน, พฤษภาคม ๒๕๓๙)